Twee weken geleden stond ik in het Textielmuseum voor een oud, houten weefgetouw. Vanaf afzonderlijke spoelen liepen door de gehele ruimte draden naar de machine, waar ze samen een weefsel vormden.
Ik moest meteen denken aan de verhalen over de weefsters van het levensweb. Aan hoe wij allemaal een eigen draad van het leven hebben, lang of kort, en hoe we uiteindelijk met elkaar verweven zijn.
Juist nu, eind oktober, komen die beelden voor mij samen. De natuur laat haar vergankelijkheid zien en verschillende tradities maken ruimte om stil te staan bij de dood en de mensen die ons voorgingen, bij onze eigen levensdraad en bij het grotere geheel waarvan die onderdeel uitmaakt.
De betekenis van Samhain en Halloween
Samhain markeert in de Keltische traditie het begin van de winter op 1 november. Zoals bij veel traditionele feesten begonnen de vieringen op de avond ervoor: 31 oktober. De oogsttijd liep ten einde en een periode van kou en donker brak aan. Volgens de overlevering konden de zielen van overledenen deze nacht terugkeren naar hun familie. De grens tussen de wereld van de levenden en die van de doden zou op deze avond vervagen.
In Halloween zijn gebruiken uit die traditie terug te vinden. Pompoenen uithollen, verkleedpartijen, langs de deuren gaan voor trick-or-treat en verhalen over geesten hebben daarin een lange geschiedenis. De naam verwijst naar All Hallows’ Eve, de avond voor Allerheiligen.
Op Allerheiligen, 1 november, worden binnen de katholieke traditie de heiligen herdacht. Een dag later, met Allerzielen, gaat de aandacht naar de overledenen. Mensen bezoeken graven, steken lichtjes aan en zetten een extra bord op tafel ter nagedachtenis.
Vanuit verschillende tradities krijgt onze verbondenheid met wie ons voorgingen zo een plaats in het jaar. Buiten wordt ondertussen zichtbaar dat ook verval en dood bij de cyclus van het leven horen. Bladeren verkleuren en vallen op de aarde, planten sterven bovengronds af en tussen het afgevallen blad verschijnen paddenstoelen. Wat afgelopen zomer nog uitbundig groeide en bloeide, verandert nu van vorm.
De weefsters van het levensweb
Het spinnenweb is een heel passend symbool bij deze tijd van het jaar. Je komt het volop tegen in Halloweenversiering. Voor mij roept het ook de oude verhalen op waarin het leven de vorm van een draad krijgt.
In de Griekse mythologie bewaken de Moirae, de drie schikgodinnen, de levensdraad. Clotho spint hem, Lachesis bepaalt de lengte en Atropos knipt hem door. Het beeld maakt onze vergankelijkheid tastbaar: ieder leven heeft een begin, verloop en een einde.
Afgelopen zomer zag ik in de Heksenwaag in Oudewater She Who Weaves the Web van kunstenares Nicolette van den Hadelkamp. Zij beschrijft haar weefster als een vrouw die met haar handen dromen en visioenen gestalte geeft. In haar web komen verbondenheid, bewuste aandacht en evenwicht tussen geven en ontvangen samen.
Bij het weefgetouw in het Textielmuseum moest ik opnieuw aan haar denken. Daar waren al die afzonderlijke draden zichtbaar, ieder afkomstig van een eigen spoel. In de machine werden ze met elkaar verweven. Zo verbeeldt het levensweb voor mij hoe onze levens met elkaar samenhangen. Wat er met de ene draad gebeurt, werkt door in het geheel.
Verbonden met wie ons voorgingen
Die verwevenheid reikt verder dan de mensen met wie we nu ons leven delen. Via de generaties voor ons kwamen we hier. We dragen hun verhalen, gebruiken en herinneringen met ons mee.
Soms is die verbinding heel concreet. Een recept van je oma dat je nog altijd op dezelfde manier maakt. Woorden van je vader die je jezelf hoort zeggen. Een voorwerp dat al verschillende huizen en levens heeft meegemaakt voordat het bij jou terechtkwam. In zulke kleine dingen kan iemand aanwezig blijven.
Daarin ligt voor mij een betekenis van deze seizoensovergang: stilstaan bij de dood maakt ook zichtbaar wat door-leeft. Wat iemand heeft gemaakt, verzorgd, geleerd of doorgegeven, kan lang na diens overlijden nog deel uitmaken van het dagelijks leven.
Dat neemt het gemis natuurlijk niet automatisch weg. Ook daarvoor is ruimte in deze tijd van het jaar.
Ook jouw draad doet ertoe
Naast de eindigheid van onze levens laat het web onze betrokkenheid bij het leven zien. We ontvangen van anderen en geven zelf weer iets door. Aan onze kinderen, vrienden, buren, leerlingen of mensen die we maar kort ontmoeten.
Alles wat we doen, wordt onderdeel van dat geheel. Soms zie je wat jouw bijdrage betekent, maar vaak merk je niet hoe iets wat je hebt gezegd of gedaan verder heeft gewerkt.
Bij het weefgetouw waren de afzonderlijke draden nog goed te volgen. In het uiteindelijke weefsel zou dat veel moeilijker zijn. Toch bleef iedere draad er onderdeel van.
Dat beeld wil ik meenemen deze donkere tijd in. We hebben ieder een stukje van de levensdraad toebedeeld gekregen. Wat we daarmee maken, liefhebben en aan een ander doorgeven, doet ertoe.
Ook jij weeft mee. Jouw draad draagt iets bij wat zonder jou zou ontbreken!
